In-vitrofertilisatie (IVF) is één van de meest toegepaste 'assisted reproductive technologies' (ART, de kunstmatige voortplantingstechnieken). Deze behandeling wordt ook wel de 'reageerbuistechniek' genoemd en wordt al ruim 20 jaar toegepast om verminderd vruchtbare paren bij het verwekken van kinderen te helpen. Om een zwangerschap tot stand te brengen moet een eierstok een eitje afgeven dat moet samensmelten met een zaadcel. Deze samensmelting, de bevruchting, vindt normaal plaats in de eileider. Bij IVF vindt de bevruchting plaats in een laboratorium, waarna de bevruchte eitjes terug worden geplaatst in de baarmoeder om daar verder te groeien.

Stap voor stap ziet de procedure er als volgt uit:

• Downregulatie (onderdrukkingsfase)

  Downregulatie voorkomt dat het eitje voortijdig losgelaten wordt. Het regelt dus de eisprong zodat het eitje op tijd kan worden weggehaald. Dit gebeurt door medicatie te gebruiken die ervoor zorgt dat de hersenen tijdelijk ophouden met het verzenden hun maandelijkse boodschap aan de eierstokken een eicel vrij te geven.
  
  In de normale cyclus geven de hersenen op een bepaald moment een signaal af met behulp van een piek in de afgifte van het luteïniserend hormoon (LH) die ervoor zorgt dat de eisprong plaatsvindt. Bij IVF (en intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI)) is dit juist niet de bedoeling daarom kan een middel gegeven worden dat voorkomt dat de hersenen te vroeg LH afgeven, zoals triptoreline.

• Ovariële stimulatie en follikelbewaking

  Vervolgens worden hormonen, genaamd gonadotrofinen (humaan menopauzaal hormoon (hMG) of follikelstimulerend hormoon (FSH)), toegediend om de eierstokken te stimuleren tot het produceren van de eiblaasjes (follikels) die de eitjes bevatten. hMG bevat gelijke hoeveelheden van de hormonen FSH en het luteïniserend hormoon (LH). Beide hormonen horen van nature bij de productie van follikels.
  
  De behandeling met hMG/FSH duurt 1 tot 2 weken en vindt plaats door middel van een dagelijkse, onderhuidse injectie. De arts of verpleegkundige zal je laten zien hoe jij of je partner dit eventueel zelf kunt doen. De duur van de behandeling hangt af van de reactie van je eierstokken, die met behulp van echografie zal worden gevolgd (zie Figuur 2) en soms ook via een bloedtest om je oestrogeenspiegel te meten. Als de echo laat zien dat de zogenoemde 'dominante' follikel groot genoeg is, krijg je een injectie met humaan choriongonadotrofine (hCG) om de eisprong op te wekken.

  
  Figuur 2. Echografie van de eierstokken.

• Follikelpunctie

  Zesendertig uur na de hCG-injectie worden de eitjes weggehaald. Deze ingreep vindt in het ziekenhuis plaats en gebeurt meestal via de schede. Een naald wordt door de wand van je vagina in de eierstokken geprikt om de eitjes uit de follikels te zuigen. Deze ingreep kan pijnlijk zijn, vandaar dat vaak een lokale verdoving wordt toegepast. De ingreep duurt 10 tot 15 minuten en een paar uur later ben je alweer thuis.

• Kunstmatige bevruchting

  In het laboratorium wordt gekeken of de eitjes rijp zijn. Vervolgens wordt een hoeveelheid sperma bewerkt en klaargemaakt voor bevruchting. Elk eitje wordt in een schaaltje gelegd en er wordt een bepaalde hoeveelheid sperma bij gedaan. De schaaltjes worden in een kast geplaatst die de eitjes op lichaamstemperatuur houdt (stoof). De volgende paar dagen wordt de bevruchting onder een microscoop geobserveerd. Het is ook mogelijk dat er geen bevruchting plaatsvindt.

• Het inbrengen van de embryo's

  Als bevruchting heeft plaatsgevonden, worden de embryo's in de baarmoeder geplaatst. Dit gebeurt door 1 of 2 embryo's met behulp van een plastic buisje via de baarmoederhals in de baarmoeder te brengen. Het duurt maar een paar minuten, waarna je even blijft liggen. Je mag dezelfde dag naar huis. Wel is het raadzaam het een dag of 2 kalm aan te doen.

• Luteale ondersteuning

  Tijdens de behandeling gebruik je medicijnen die de aanmaak van het natuurlijk progesteron onderdrukken. Daarom wordt aanbevolen om tijdens de luteale fase (na de eisprong) extra progesteron te gebruiken. Het progesteron zorgt ervoor dat je baarmoederslijmvlies gereed wordt gemaakt voor de innesteling van het embryo dat geplaatst gaat worden en tevens ook voor de instandhouding van de zwangerschap.

• Zwangerschapstest en echo

  Na 2 weken volgt een zwangerschapstest. Hiervoor wordt bloed of urine afgenomen. Als de uitslag positief is, krijg je binnen 2 tot 4 weken een echo. Bevestigt deze echografie een gezonde zwangerschap, dan zal de dokter de verdere begeleiding met je bespreken.

Wanneer wordt IVF aanbevolen?
• Afwijkingen van de eileiders.
• Endometriose (goedaardige woekering van het baarmoederslijmvlies).
• Aandoeningen in de baarmoederhals (de cervixfactor).
• 'Onverklaarbare onvruchtbaarheid'.
• Niet geslaagde intra-uteriene inseminatie (IUI).

Voordelen van IVF
• Je kunt zienof bevruchting optreedt.
• Relatief succesvol.

Nadelen van IVF
• Veeleisende behandeling voor patiënt.
• Kans op meerlingzwangerschap.
• Kans op overstimulatiesyndroom.
  Het overstimulatiesyndroom kan ontstaan na hormoonstimulatie. Hierbij kunnen soms teveel follikels (eiblaasjes) ontstaan waardoor de eierstokken extra vergroten. Dit heeft als gevolg dat de bloedvaten vocht en eiwitten de buikholte in lekken. Hierbij kun je klachten krijgen van een opgezette, pijnlijke buik, gewichtstoename, misselijkheid, kortademigheid en braken. Wanneer een of meer van deze symptomen zich bij jou voordoen, kun je het beste contact op nemen met je behandelende arts.